موسسه حقوقی آموزشی محمد رضا ایمانی

تصويب طرح يك‌فوريتي اصلاح ماده (12) قانون حمايت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مصوب 1348

رئيس ـ دستور بعدي را اعلام بفرماييد.

دبير (رضايي‌ميرقائد) ـ دستور بعد گزارش كميسيون فرهنگي در مورد طرح يك‌فوريتي الحاق يك تبصره به ماده (12) قانون حمايت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مصوب 1348 است.

رئيس ـ سخنگوي كميسيون بفرمايند.

ستار هدايت‌خواه (سخنگوي كميسيون فرهنگي) ـ

بسم‌الله‌الرحمن‌الرحيم

گزارش كميسيون فرهنگي به مجلس شوراي اسلامي

در اجراي ماده (144) آيين‌نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي مبني بر بررسي طرح يك‌فوريتي الحاق يك تبصره به ماده (12) قانون حمايت از حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مصوب 1348 به شماره چاپ (1118) كه به عنوان كميسيون اصلي به اين كميسيون ارجاع گرديده بود، در جلسه مورخ 1/4/1389 كميسيون با حضور كارشناسان دستگاههاي اجرايي ذي‌ربط مطرح و پس از بحث و بررسي با اصلاحات زير به تصويب رسيد. اينك گزارش آن تقديم مجلس محترم شوراي اسلامي مي‌گردد.

نايب‌رئيس كميسيون فرهنگي ـ جواد آرين‌منش

(ضمناً گزارش كميسيون فرعي قضايي و حقوقي تا اين تاريخ واصل نگرديده است).

همكاران عزيز استحضار دارند كه طرح يك‌فوريتي تحت عنوان الحاق يك تبصره به ماده (12) قانون حمايت از حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مصوب 1348 به مجلس ارائه شده بود. در اين تبصره با توجه به مدت زمان قانوني كه در ماده (12) براي استمرار حقوق مادي پديدآورنده بعد از مرگ آن به مدت (30) سال قائل شده بود، با توجه به اهميت و نقشي كه آثار استاد شهيد مطهري در عرصه فكري و فرهنگي ايفاء مي‌كند و ضرورت صيانت از محتواي اين آثار، در اين تبصره پيشنهاد شده بود كه آثار استاد شهيد مطهري از شمول اين ماده مستثني باشد. در واقع اين سقف (30) سال براي انتشار آثار استاد مطهري برداشته بشود.

بعد از بحثها و بررسي‌هايي كه در كميسيون با حضور كارشناسان ذي‌ربط شد، اعضاي كميسيون به اين تصميم رسيدند كه اين استثناء اگر براي آثار استاد مطهري كه از يك جايگاه بسيار رفيعي هم برخوردار است، صورت بگيرد، قاعدتاً بزرگان ديگري هم كه آثاري دارند، وراث آنها و يا بعد از مرگ آنها كساني كه متولي انتشار آثار آنها هستند، چنين تقاضايي خواهند داشت و اين استثناها تكرار خواهد شد و چه‌بسا استثناء اكثر لازم بيايد و به نوعي مستهجن باشد.

نهايتاً با بررسي‌هايي كه در كميسيون صورت گرفت به اين نتيجه رسيدند كه اين تبصره به اين صورت اصلاح بشود. هم متن ماده و هم تبصره اصلاح بشود و اين سقف را با توجه به اين كه در سراسر دنيا تقريباً در بسياري از جاهاي دنيا سقف استفاده از حقوق مادي پديدآورنده اثر براي وراث آنها حدود (50) سال است، اين سقف را براي همه آثار بجاي مانده از پديدآورندگان به (50) سال افزايش بدهند.

بنابراين با توجه به اصلاحيه‌اي كه در كميسيون صورت گرفت، هم عنوان طرح تغيير مي‌كند و هم خود ماده و هم خود تبصره اصلاح مي‌شود.

عنوان طرح به اين صورت اصلاح شد: طرح اصلاح ماده (12) قانون حمايت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مصوب 1348.

ماده واحده ـ ماده (12) قانون حمايت از حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مصوب 1348 و تبصره آن به شرح زير اصلاح مي‌گردد:

ماده (12) ـ مدت استفاده از حقوق مادي پديدآورنده موضوع اين قانون كه به موجب وصايت و يا وراثت منتقل مي‌شود، از تاريخ مرگ پديدآورنده (50) سال است و اگر وارثي وجود نداشته باشد يا بر اثر وصايت به كسي منتقل نشده باشد، براي همان مدت به منظور استفاده عمومي در اختيار وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي قرار خواهد گرفت.

در متن ماده دو اصلاح صورت گرفته است، يكي آن سقف (30) سال است كه به (50) سال تبديل شد و ديگري آن قيد وزارت فرهنگ و اطلاعات است، چون مصوبه قبل از انقلاب بوده به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي اصلاح شد.

يك تبصره هم اضافه شد كه مدت حمايت اثر مشترك موضوع ماده (6) اين قانون (50) سال بعد از فوت آخرين پديدآورنده خواهد بود.

بنابراين، اين قانون اصلاح شده براي افزايش سقف مدت استفاده از حقوق مادي پديدآورنده بعد از مرگ آن، طبق آن چيزي كه معمولاً در دنيا مرسوم است و در بعضي از كنوانسيون‌هاي بين‌المللي بر آن تأكيد شده است و ان‌شاء‌الله اميدواريم دوستان به اين پيشنهاد رأي بدهند.

رئيس ـ متشكريم. مخالف را دعوت بفرماييد.

دبير (فرهنگي) ـ آقاي مصباحي مخالف هستند.

رئيس ـ بفرماييد.

غلامرضا مصباحي‌‌مقدم ـ بسم‌الله‌الرحمن‌الرحيم

همكاران محترم عنايت بفرمايند، آنچه كه بنده عرض مي‌كنم به معناي حمايت از آثار شهيد مطهري است. امام (رضوان‌الله‌تعالي‌عليه) فرمودند: همه آثار شهيد مطهري بدون استثناء (حالا من عين عبارت را خاطرم نيست) ارزشمند و معتبر است و از انتشار و استفاده و بهره‌برداري از‌ آنها مكرر حمايت فرمودند. اخبار نشان مي‌دهد كه در زمان حيات استاد مطهري (27) اثر از آثار ايشان منتشر شده بوده و آثار بعدي توسط آقازاده ايشان منتشر شده به اين معنا كه سخنراني‌هاي ايشان را پياده و منتشر كردند. يك مورد هم آن كتاب بررسي مباني اجمالي اقتصاد اسلامي بود كه بعد از شهادت اين شهيد بزرگوار منتشر شد و من خاطرم است كه انتشارات حكمت مي‌خواست آن را در ابتدا در (200) هزار نسخه منتشر كند. بعد جامعه محترم مدرسين فرستادند، نظر بدهند. جامعه مدرسين اين را به‌عنوان كسي كه با مباحث اقتصاد اسلامي آشناست به اين حقير ارجاع دادند. من هم بررسي كردم، اولين اشكالي كه به نظرم رسيد اين بود كه اينها يادداشت‌هاي يك فرهيخته، يك صاحبنظر، يك عالم است كه معمولاً راضي به انتشار يادداشت‌ها نيستند تا خودشان تجديد نظر كنند. جرقه‌هايي است كه به ذهن يك محقق و يك انسان فرهيخته آمده تا اين كه بعداً روي آن كار كنند و عبارات و مفاهيمي هم داشت كه براساس مباني شهيد مطهري مناقشه‌برانگيز بود.

حالا خيلي روي اين تكيه نمي‌كنم. آنچه كه مطرح است اين است كه نهايتاً به داوري سه نفر از بزرگان دادند و آنها خدمت امام توصيه كردند كه جلوي انتشار اين اثر گرفته بشود.

آثار شهيد مطهري كه به قلم ايشان است و نوارهاي ايشان و سخنراني‌هاي ايشان از اعتبار برخوردار است ولي ساير آثار جاي تأمل دارد. آنچه كه مهم است اين كه يك عالم و يك فرهيخته، آثاري را دارد، علي‌القاعده بايد وارثان او از آثار مالكيت معنوي و مادي آن برخوردار باشند. البته مالكيت معنوي به معناي آن است كه آن اثر به نام آن محقق دائماً منتشر بشود كه هيچ منافاتي هم ندارد.

فتواي صريح امام (رضوان‌الله‌تعالي‌عليه) نسبت به حق تأليف اين بود كه «حق تأليف به معناي جلوگيري از انتشار اثر توسط ديگران مبناي شرعي ندارد». حالا اين از نظر ايشان بود.

بر اساس همان كتاب بررسي مباني اجمالي شهيد مطهري آثار يك عالم را، آثار برهم افزايش پيدا كرده و انباشته همه دانشمندان قبل از او در آن عرصه مي‌داند و انحصار آن به شخص او را ايشان مجاز نمي‌داند. مي‌گويند اين متعلق به همه است، متعلق به جامعه است و كسي نمي‌تواند آن را به خودش اختصاص بدهد. در (9) قسمت آن كتاب از ايشان اين سخن نقل شده.

بهرحال معتقدم كه مطابق قانون (30) سال براي حفظ مالكيت مادي يك اثر جهت وارثان كافيست و انحصار اين مسأله به آثار شهيدمطهري كه (50) ساله بشود، هيچ استدلال قانع‌كننده‌اي ندارد. جالب اين است كه تعدادي از اساتيد دانشگاه امام صادق روي اين آثار كار كرده‌اند و كار بسيار قـيّم هم كرده‌اند. آثار شهيد مطهري را كه گاهي در كتابهاي متعدد يك مطلب را مطرح كرده‌اند جمع كرده‌اند و مورد به مورد كُد داده‌اند. عالمانه خلاصه كرده‌اند، قابليت آموزش را براي آنها فراهم كرده‌اند. درسهاي معارف اسلامي در حد (20) واحد از اين مجموعه تدريس مي‌شود و اينها را انتشارات اين دانشگاه هم چاپ و منتشر كرده، جاهاي ديگر هم دارد استفاده مي‌شود. چرا بايد جلو بهره‌برداري بيشتر از آثار شهيد مطهري را گرفت؟ چرا بايد استفاده بيشتر از آثار شهيد مطهري را مانع شد؟ چرا بايد در انحصار بماند؟ معتقديم همين (30) سال كه بوده كفايت مي‌كند، نياييم استثناء كنيم، آثار علماء ديگر هم هست، مگر آثار علماء را بايد انحصاري كرد؟

من به شدت با اين طرح مخالفم و معتقدم دوستان رأي منفي بدهند. حضرت‌ آيت‌الله مهدوي‌كني هم نسبت به اين قضيه كه در مجلس مطرح شده مخالفت خودشان را براي بنده ابراز كرده‌اند و پيغام داده‌اند، فرموده‌اند من با اينكه آثار شهيد مطهري در اختيار يك نهاد و يا افراد منحصر بشود مخالفم، بايد همه بتوانند از آن استفاده كنند. والسلام‌عليكم و رحمه‌الله

رئيس ـ متشكريم، موافق را دعوت بفرماييد.

دبير (فرهنگي) ـ موافق آقاي يوسف‌نژاد هستند، بفرماييد.

علي‌اصغر يوسف‌نژاد ـ بسم‌الله الرحمن الرحيم

من ضمن احترامي كه براي آيت‌الله مصباحي قائل هستم، توجه ايشان را جلب مي‌كنم كه نظر كميسيون فرهنگي يك نظر عام است و اصلاً مشخصاً به فردي اشاره نكرده. اگرچه طراحان اوليه كه به فوريت اين را تقديم مجلس كرده بودند، مشخصاً در تبصره (2) آثار شهيد آيت‌الله مرتضي مطهري را عنوان كرده‌ بودند و براي همين شرايط هم كميسيون فرهنگي وارد بحث شده و نقطه نظري را كه الان در صحن علني مجلس مطرح هست، در تبصره ماده (12) قانون سال 48 است كه در آن تبصره كه باز ارجاع به ماده (6) همان قانون است، در مورد حقوق اثرهايي است كه با همكاري دو يا چند پديدآورنده و استفاده از حقوق مادي آنها كه در مواد بعدي به آن اشاره شده وارد بحث شده.

بنابراين در آنجا مشخصاً در مورد استفاده از مالكيت فكري و پيامدهاي مادي اين مالكيت معنوي و فكري وارد بحث شده و در تبصره اشاره كرده كه مدت استفاده از حقوق مادي پديدآورندگان (30) سال است. حالا در اين تبصره‌اي كه كميسيون محترم فرهنگي اشاره كرده، اين قانون را به (50) سال بعد از فوت آخرين پديدآورنده تمديد كرده. بنابراين در مورد شخص يا فرد خاصي وارد بحث نشده.

اين مصوبه به اثرات علمي، فني، ادبي و هنري، حتي اثري كه از مسائل جزئي مثل سمعي و بصري در سينما و كليه آثار هنري حتي اثر معماري و مجسمه‌سازي وارد بحث شده.

موضوعي كه جناب آقاي مصباحي‌مقدم اشاره كردند، يك بحث خاصي است كه ممكن است بر اثر تصويب اين قانون هم يكي از موارد استفاده‌كننده مربوط به آثار شهيد مطهري و وراث آن و بهرحال مسائلي كه در ماده (12) هست باشند.

بنابراين شعاع عمل اين مصوبه كميسيون محترم فرهنگي بسيار گسترده‌تر از آن است كه آقاي مصباحي‌مقدم اشاره كردند. بله، آثار شهيد مطهري كه بر اساس نظرات حضرت امام بي‌چون و چرا و به درستي و بر اساس نظر حضرت امام درست هم بوده هم ممكن است يكي از اين موارد باشد كه اصلاً پيشنهاددهندگان هم به اين خاطر وارد بحث شدند، ولي وقتي در كميسيون فرهنگي موضوع مورد بررسي قرار گرفت، ديدند كه ماده (12) كه حقوق مادي پديدآورندگان اثرات علمي و فرهنگي و فكري را مد نظر قرار داده و در مورد تمديد زمان آن را به صورت عام مطرح كرده.

خوب، اين يك بحث كلي است كه الان هم بحث مالكيت معنوي مطرح هست كه چطور استفاده كنيم؟ سازمانهاي بين‌المللي، استفاده از اثرات فكري كه واقعاً مطرح هست (البته موضوع بحث ما نيست) ولي در ماده (12) به مدت زمان اشاره دارد، آنها هم مدت زمان را تمديد كرده‌اند و گفته‌اند (30) سال مربوط به سال 48، الان گفته‌اند (50) سال كه هر شخصي و هر فردي كه متوجه ماده(6) بشود كه ماده (6) اشاره كرده «اثري كه با همكاري دو يا چند پديدآورنده به وجود آمده باشد، كار يكايك آنها جدا و متمايز نباشد، اثر مشترك ناميده مي‌شود. حقوق ناشي از آن حق مشاع پديد‌آورندگان است» كه در اينجا به ماده (6) اشاره، تبصره و زمان آن در ماده (12) اشاره شده.

بنابراين من فكر مي‌كنم كه اين يك موضوع بسيار مهمي براي آثار هنري، علمي، ادبي و فرهنگي است و يك موضوع روز است و حتماً نياز است، البته بعد از انقلاب هم طبيعتاً‌ پديدآورندگان متوجه اين قضيه خواهند شد و من فكر مي‌كنم كه اين يك نظر بسيار منطقي و درست است و طبيعتاً مي‌شود از آن استفاده كرد. يكي از مواردي هم كه مي‌شود از آن استفاده كرد مربوط به آثار شهيد آيت‌الله مطهري است كه پيشنهاددهندگان راجع به آن صحبت كردند. بنابراين من فكر مي‌كنم كه نظرات جناب آيت‌الله مصباحي تأمين است و در صورتي كه وراث در مورد عمل به وصيت كساني كه پديدآورنده اثرات فكري هستند بخواهند استفاده كنند هم مي‌توانند استفاده كنند. بنابراين من خواهش مي‌كنم به اين پيشنهاد و به اين مصوبه كميسيون كه به درستي و منطقي هم وارد بحث شده، كليت داده و عام را مطرح كرده رأي مثبت بدهيد.

رئيس ـ متشكريم، مخالف بعدي را دعوت بفرماييد.

دبير (فرهنگي) ـ مخالف بعدي جناب آقاي نوروزي هستند، بفرماييد.

حسن نوروزي ـ بسم‌الله الرحمن الرحيم

همكاران محترم توجه بفرمايند! بحث مهمي است، در رابطه با طرح الحاق يك تبصره به ماده (12) قانون حمايت از حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مصوب سال 1348 كه در آن قانون در واقع آنچه مطرح بود اين است كه بعد از فوت مؤلف يا مصنف يا هنرمند، آن آثار تا (30) سال مي‌تواند در انحصار باشد، بعد از (30) سال بايد در اختيار جامعه قرار بگيرد و اين حق‌التأليف‌ها كه به عنوان ارث مطرح هست، برداشته شود.

الان آنچه كه به عنوان يك طرح مطرح شد، نسبت به يك مؤلف مرحوم شهيد محترم كه از (30) سال به (50) سال تمديد شد و در كميسيون آنچه را كه مورد تصويب واقع شد اين است كه اين (50) سال به حقوق همه مؤلفان و مصنفان و هنرمندان تسري پيدا كند، چند تا اشكال دارد.

اشكال اول اين است كساني كه تا به الان مدت (30) سال آنان طبق قانون فعلي منقضي شده است، آيا اين قانون شامل آنها مي‌شود يا نه؟ مثلاً (5) سال است نسبت به آنها چون به اصطلاح (30) سال منقضي شده و در اختيار جامعه قرار گرفته، حالا ما چگونه برويم آن حقوق را احياء كنيم؟ اگر شامل آنها بشود، بنابراين مسأله كتبي كه بدون حق‌التأليف در بازار قرار گرفته را چگونه مي‌خواهيم حل كنيم؟

مسأله بعدي اين است كه لايحه جامعي درخصوص حقوق مالكيتهاي ادبي و هنري در دست بررسي است، اجازه بدهيد همان لايحه از طرف دولت با بررسي كامل و متقن به مجلس ارائه شود.

نكته بعدي اين است كه شايد بعضي از عزيزان بفرمايند ما اگر اين مدت را به (50) سال تمديد كرديم، مي‌خواهيم نظارت بيشتري داشته باشيم. خوب، شما بر چاپ نظارت داشته باشيد، اما چرا حق‌التأليف را در اختيار خودتان قرار مي‌دهيد؟

من ساليان سال مسؤول و مدير چاپخانه و انتشارات بوده‌ام، عزيزان! كتابي كه با سوبسيد دولت چاپ مي‌شود، با كاغذ تعاوني وزارت ارشاد چاپ مي‌شود، شما كتابي را كه در سال با تيراژ (30)، (40) و گاهي (50) هزار چاپ مي‌شود، نگاه كنيد اين حق التأليف (30) درصد، (35) درصد، (40) درصد و در بعضي مواقع (50) درصد، چون اينها فيلم و زينك دارد، خيلي از كارهايش شده، تايپ و ويرايش شده‌اند، خوب اين (50) درصد پول از جيب جوانان، دانشجويان و محققين گرفته شدن و در اختيار ورثه قرار گرفتن آيا واقعاً صحيح است؟

اجازه بدهيد بعد از (30) سال آن آثار مؤلفين محترم با يك ارزش ارزان و با يك پول اندكي در اختيار مردم قرار بگيرد. همانطوري كه همكار محترم و استاد جناب آقاي مصباحي‌مقدم مطرح فرمودند الان بحث كتب شهيد والامقام شهيد مطهري كه امام فرمودند آثار ايشان بلااستثناء آثار خوبي است، آنچه كه ايشان به قلم خودشان به تحرير درآوردند و در اختيار قرار گرفت (27) جلد بود. اما اين دهها جلدي كه بعداً نوشته شده و به جامعه تقديم شده و به نام ايشان، آيا مي‌شود گفت كه اينها كتب شهيد مطهري است؟

بهرحال من خواهش مي‌كنم كه آقايان نسبت به اين قانون حساس، نسبت به اين قانوني كه بسيار دقيق است توجه كنند. ممكن است فرزندان هر مؤلف و هر مصنف ديگري بيايند نوارها، سخنراني‌ها و بعضاً يك كلمه را جابجا كردن و بريدن، تكميل بيان نكردن، همينطور بگويند آقا! فلان مؤلف و مصنف هم دهها كتاب ديگر دارد، مرتب چاپ كنند و به بازار بدهند و اين حق‌التأليف‌ها و حق‌التصنيف‌ها در اختيار افراد قرار بگيرد.

من خواهش مي‌كنم عزيزان به اين طرح رأي ندهند، اجازه بدهند همان لايحه جامع دولت درخصوص حقوق مالكيتهاي ادبي و هنري ان‌شاءالله به مجلس تقديم شود. والسلام

رئيس ـ متشكر، موافق را دعوت بفرماييد.

دبير (فرهنگي) ـ جناب آقاي آرين‌منش هستند، بفرماييد.

جواد آرين‌منش ـ بسم‌الله الرحمن الرحيم

من اجازه مي‌خواهم ماده (12) كه موضوع بحث است را قرائت كنم، دوستان در جريان قرار بگيرند و بعد توضيحات را در موافقت با طرح خدمتتان تقديم كنم. ماده (12) قانوني كه در سال 1348 شامل (33) ماده به تصويب رسيده در ارتباط با حقوق مادي پديدآورندگان اثر است و نه حقوق معنوي. ماده (12) مي‌گويد «مدت استفاده از حقوق مادي پديدآورنده موضوع اين قانون كه به موجب وصايت يا وراثت منتقل مي‌شود، از تاريخ مرگ پديدآورنده (30) سال است و اگر وارثي وجود نداشته باشد يا بر اثر وصايت به كسي منتقل نشده باشد، براي همان مدت به منظور استفاده عمومي در اختيار وزارت فرهنگ و هنر قرار خواهد گرفت» كه قانون مربوط به قبل از پيروزي انقلاب است.

فرمايشاتي كه دو مخالف محترم فرمودند (برادر عزيز حجت‌الاسلام والمسلمين حاج‌آقا مصباحي و جناب آقاي نوروزي)، من فكر مي‌كنم اين دغدغه را مصوبه كميسيون فرهنگي دقيقاً پاسخ گفته. چرا كه اين مصوبه و اصلاحيه از (30) سال به (50) سال دقيقاً در راستاي حمايت از آثار شهيد مطهري است. البته به اين معنا نيست كه ما در كشورمان آثار ارزشمند ديگري نداريم. ما به جاي اينكه يك استثناء بر آثار شهيد مطهري بزنيم و نام شهيد مطهري را در يك قانون ذكر كنيم، آمديم (30) سال را به (50) سال افزايش داديم و به مجموعه آثار ارزشمندي كه در كشور منتشر مي‌شود تسري داده‌ايم و ضمناً همانطور كه اشاره كردم اين مربوط به حقوق مادي مؤلفين مي‌شود، چون حقوق معنوي مؤلف قيد زمان ندارد.

بنابراين قانوني وضع شده است كه فعلاً امكان تسري به مجموعه آثار مشابه را هم داشته باشد. ما در مجلس هفتم هم تقاضاهايي در ارتباط با لغتنامه دهخدا يا مجموعه دايره‌المعارف‌ها و امثال اينها داشتيم. بنابراين فعلاً كه (50) سال شد نه نيازي به ذكر نام آثار خاصي است، فعلاً (30) سال به (50) سال افزايش پيدا مي‌كند و ضمناً‌ در آن لايحه جامعي هم كه در دست تهيه است و وزارت ارشاد دارد تهيه مي‌كند، در آنجا هم باز (50) سال را مبناء قرار داده‌اند.

بررسي‌ها و مطالعات نشان داده كه در اكثر قريب به اتفاق كشورهاي دنيا هم مبناي (50) سال را براي استفاده از حقوق مادي ذكر كرده‌اند. بنابراين در آن لايحه جديدي هم كه به مجلس ارائه شود باز همان (50) سال آمده. لذا من فكر مي‌كنم كه دوستان با رأي مثبت به اين قانون مشكل فعلي را برطرف كنند و هيچگونه دغدغه و نگراني هم در ارتباط با آثار شهيد مطهري و ديگران وجود ندارد.

رئيس ـ متشكريم، مخالف بعدي را دعوت بفرماييد.

دبير (فرهنگي) ـ مخالف بعدي جناب آقاي كوچك‌زاده هستند، بفرماييد.

مهدي كوچك‌زاده ـ بسم‌الله الرحمن الرحيم

عرض من در مورد اين طرح اين است كه اولاً در آن اسامي كه ذيل امضاء‌كنندگان هست من از رئيس محترم كميسيون درخواست كرده بودم كه اسم من حذف بشود، ولي ديدم هنوز باقي مانده، اين يك مطلب.

مطلب ديگر براي اينكه در آثار يك عالمي ايجاد تحريف يا انحراف نشود، لزوماً انحصار انتشار آن آثار به دست يك مجموعه ضرورت ندارد. چرا كه آثار مي‌تواند توسط انتشاراتي‌هاي مختلف با اجازه و با تأييد آن مركز اوليه منتشر بشود. حالا در مورد آثار استاد شهيد مرتضي مطهري هم همان مجموعه‌اي كه الان اين آثار را تهيه و تنظيم مي‌كنند، مي‌توانند درخواست انتشاراتي‌هاي ديگر را بگيرند و متن تنظيم شده را مطابقت بدهند و در صورت صحيح بودن اجازه انتشار بدهند.

نكته ديگري كه بايد عرض كنم اين است تا جايي كه من اطلاع دارم آثار استاد شهيد مرتضي مطهري تا زمان حيات خود ايشان منحصر به حداكثر (30) جلد بوده. بعد از شهادت ايشان به واسطه زحماتي كه بعد از ايشان كشيده شده مجموعه يادداشتها يا سخنراني‌ها يا بالاخره آثاري كه از ايشان پراكنده بوده توسط ديگران گردآوري و به صورت كتاب منتشر شده. اين آثار كه بعد از شهادت ايشان منتشر شده لزوماً همان آثاري نيست كه آن جمله بلند را حضرت امام در موردش دارند كه «آثار استاد شهيد مطهري بلااستثناء خوب است و قابل استفاده است». چون كه خود نحوه تقدم و تأخر مطالب يا نحوه تركيب مطالب با هم مي‌تواند منجر به ايجاد مجموعه‌اي بشود كه در جمع، آن ويژگي را نداشته باشد كه آن تأييد را امام در مورد آن فرمودند. لذا بنده با اين طرح مخالفم و تقاضا مي‌كنم كه دوستان رأي مخالف بدهند. والسلام‌عليكم و رحمه‌الله و بركاته

رئيس ـ متشكريم، موافق را دعوت بفرمايد.

دبير (فرهنگي) ـ موافق بعدي جناب آقاي مطهري هستند، بفرماييد.

علي مطهري (تهران) ـ بسم‌الله الرحمن الرحيم

از دوستان و نمايندگان محترم تقاضا مي‌كنم كه به مطلب توجه بفرمايند. من فكر مي‌كنم كه موضوع براي مخالفان محترم چندان روشن نيست.

ببينيد! اساساً مسأله ايجاد استثناء براي آثار شهيد آيت‌الله مطهري نيست. يك قانون كلي است كه براي همه مؤلفان و مصنفان و هنرمندان كارآيي دارد و شامل همه آنها مي‌شود.

جناب آقاي مصباحي‌مقدم فرمودند كه استاد مطهري در زمان حياتشان (27) اثر داشتند و الان (100) و چند اثر دارند كه البته اين مطلبي است كه خود بنده عرض كردم و ميان آثار قلمي و آثار زباني ايشان تفكيك كردند و اين خلاف نص صريح بيان امام (رحمه‌الله عليه) است. ايشان مي‌فرمايند «آثار قلم و زبان او بي‌استثناء آموزنده و روانبخش است و براي عارف و عامي سودمند و فرحزاست».

مسأله كتاب «اقتصاد اسلامي» را مطرح كردند كه يادداشت بوده و به عنوان كتاب چاپ شده. خوب، اين يادداشتها در دست يكي از شاگردان ايشان بوده، او برداشته با يك پاورقي‌هايي اينها را در سال 1360 چاپ كرده كه خود ما به عنوان شوراي نظارت بر نشر آثار استاد و به عنوان ورثه شهيد مطهري از آن كار جلوگيري كرديم و كتاب را جمع‌آوري كرديم و هيچ ربطي به كارهايي كه شوراي نظارت انجام داده ندارد.

نكته ديگر اين است كه مي‌گويند لايحه در دست بررسي است و به مجلس خواهد آمد. مي‌دانيم كه چندين سال است اين لايحه در دست بررسي است و ثانياً اين قانون در راستاي همان لايحه است. در آن لايحه هم بناست اين (30) سال به (50) سال تبديل بشود. خود نماينده وزارت ارشاد در كميسيون فرهنگي حضور داشت، از تبديل (30) سال به (50) سال دفاع كرد و گفت ما هم بناست در لايحه همين (50) سال را بياوريم. بنابراين، اين هيچ مشكلي را ايجاد نمي‌كند، به علاوه فوت وقت مي‌شود. ممكن است آن لايحه دو سال ديگر بيايد، در اين دو سال بلبشويي در آثار بسياري از مؤلفان و مصنفان ايجاد خواهد شد.

به علاوه بحث حق‌التأليف در اين موضوع در درجه دوم و سوم است. مسأله مهم، مسأله تحريف آثار است. اينجا با يك جمله مي‌گويند بله، ما نظارت مي‌كنيم و كار مشكلي نيست. نخير، كار بسيار مشكلي است. شما حساب كنيد (500) ناشر مي‌خواهند مثلاً كتاب «داستان راستان» شهيد مطهري يا كتاب ديگري از يك مؤلف ديگري را چاپ كنند. ورثه او دائماً بايد دنبال اينها باشند، دائماً بايد كنترل كنند كه يك پاراگرافي نيفتاده باشد، چيزي اضافه نكرده باشند، كلمه‌اي را حذف نكرده باشند و اين كار عملي نيست. ما اين را در سالهاي اول انقلاب تجربه كرديم. زحمتها كشيديم، خون دلها خورديم تا اين انضباط را ايجاد كرديم. حالا بياييم دوباره به آن وضعيت قبلي برگرديم؟

به علاوه درباره آثار امام (رحمه‌الله‌عليه) و آثار رهبر انقلاب هم همين كار انجام شد. اجازه ندادند هر كس و هر ناشري مجاز باشد كه اقدام به چاپ كند و من نمونه‌هايي را عرض مي‌كنم. ببينيد! بعد از (30) سال از مرگ مرحوم سهراب سپهري نزديك به (40) ناشر براي انتشار مجموعه اشعار ايشان هجوم آوردند و يك بلبشويي ايجاد شد.

نمونه متأخرتر آن كه شاخص‌ترين آن فرهنگ فارسي دكتر معين است همينطور، بعد از گذشت (30) سال باز اين كار انجام شد و اين فرهنگ به صورت قطعه قطعه و مجلدات يك جلدي، دو جلدي، قطع جيبي، وزيري و پالتويي منتشر شد و بعداً معلوم شد كه آن نسخه اصيل آن نسخه‌اي است كه انتشارات اميركبير منتشر مي‌كند و مشكلات بسيار زيادي ايجاد شد. (رئيس ـ تشكر مي‌كنم) يك جمله ديگر عرض كنم، در اكثر كشورها اين مدت (30) سال از (60) سال تا (90) سال است و آنها توجه داشتند كه آثار فاخر گاهي (50) سال طول مي‌كشد تا اينها بطور كامل منتشر شود و نمي‌شوداين را به دست ناشران متعدد داد. لذا خواهش مي‌كنم كه دوستان با نظر كميسيون فرهنگي موافقت بفرمايند كه شامل همه مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مي‌شود.

رئيس ـ متشكريم، دولت بفرماييد.

عظيمي (معاون امور مجلس و استانهاي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي) ـ سلام‌عليكم‌ورحمه‌الله ـ بسم‌الله الرحمن الرحيم

من ضمن اينكه به نظر طراحان محترم طرح احترام مي‌گذارم عرض مي‌كنم آنچه كه در مقدمه توجيهي اين طرح آمده، بيان دغدغه‌ها و نگرانيهاي طراحان است از اين حيث كه ممكن است آثار شهيد بزرگوار علامه آيت‌الله مطهري مورد سرقت ادبي قرار بگيرد يا مورد تحريف واقع شود. ماحصل دغدغه عزيزان اين است. اين از مقوله‌هاي مالكيت معنوي است يعني تحريف آثار و يا سرقت آثار خالقان آثار ادبي و هنري از مقوله‌هاي مالكيت معنوي است. ولي آنچه كه در مؤخره آمده و بعد نتيجه‌گيري شده و بعنوان الحاق يك بند به ماده (12) مورد توجه قرار گرفته مقوله مالكيت مادي است. يعني بحث و نگراني و دغدغه مرتبط با مالكيت معنوي است ولي اقدامي كه صورت پذيرفته مرتبط با مالكيت مادي است. يعني ماده (12) را كه ناظر بر مالكيت مادي است آمدند اصلاح كرده‌اند و مدت حمايت قانوني از آثار را از (30) سال به (50) سال افزايش داده‌اند.

بنظر مي‌رسد آنچه كه هدف طراحان است و آنچه كه از آن نتيجه گرفته مي‌شود صحيح و درست ارزيابي نشده و يك رابطه منطقي بين آنها برقرار نيست. ضمن اينكه اگر طراحان محترم دغدغه سرقت آثار ادبي را دارند، دغدغه تحريف چه آثار شهيد مطهري و چه آثار ديگر بزرگان علمي و ديني كشور را دارند، لازمه آن اين است كه بيايند همان مواد مربوط به مالكيت معنوي را تقويت كنند. آنها را هم مورد بررسي قرار بدهند. مجازاتهايي كه مربوط به تحريف است آثار آنها را تشديد كنند، نه اينكه مدت حمايت قانوني را از مالكيت مادي افزايش بدهند بلكه بيايند خود مالكيت معنوي را تقويت كنند. اين بحث بسيار مهمي است كه بايد مورد عنايت نمايندگان محترم قرار بگيرد.

در تمام دنيا و نظامهاي حقوق مالكيت معنوي بخاطر اينكه حقوق فرد و جامعه حفظ شود و تعادل و توازن بوجود بيايد تلاش شده كه محدوديتهايي در رابطه با مالكيت مادي بوجود بيايد ضمن اينكه مالكيت معنوي بجاي خودش محفوظ و طبق ماده (19) همين قانون منحصر به فرد است، قابل انتقال نيست، محدود به زمان و مكان خاصي نيست و نتيجتاً اگر اثر يك خالق ادبي و هنري در جايي مورد تحريف و سرقت قرار بگيرد قانون مورد حمايت قرار مي‌دهد، وارثين مي‌توانند شكايت كنند و اگر وراث شكايت نكردند يا نبودند وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي مي‌تواند اين كار را بكند و از حقوق مالكيت ادبي و هنري دفاع كند.

اما اين را عرض كنم كه ما براي حل موضوع، براي اينكه يك انسجام در اين موضوع وجود داشته باشد، يك همايشي را گذاشتيم ابعاد مختلف موضوع بحث فقهي، بحث پخش، بحث رسانه‌هاي ديجيتال و بسياري از مسائل ديگر و از جمله خلاءهاي قانوني ديگر را مورد بررسي قرار داديم. بزرگان، دانشمندان، فقهاء و افراد مختلف نظرات و مقالاتي را دادند، الان خلاءهاي قانوني را شناسايي كرديم و لايحه را تنظيم و تدوين كرديم. عنقريب است كه ان‌شاءالله به مجلس محترم تقديم كنيم آن موقع دوستان مي‌توانند يك لايحه منسجمي را نظر بدهند و بصورت پراكنده، موازي‌كاري و جسته و گريخته اقدامي صورت نگيرد. از اين حيث ما فكر مي‌كنيم كه اقدام به اصلاح اين قانون ضرورتي ندارد. عذرمي‌خواهم و متشكر.

دبير (دهقاني‌نقندر) ـ آقاي دكتر! چند نفر تذكر دارند.

رئيس ـ اجازه بدهيد كميسيون نظرشان را بفرمايند.

ستار هدايت‌خواه (سخنگوي كميسيون فرهنگي) ـ

بسم‌الله الرحمن الرحيم

همكاران عزيز عنايت بفرمايند تصور من اين است كه بخش اعظم اظهارات مخالفين محترم خارج از موضوع بود، اساساً در اين طرحي كه كميسيون ارائه داده هيچ اشاره‌اي به آثار نويسنده و مؤلف و مصنف خاصي نشده است اينكه اسمي از استاد شهيد مطهري برده شد، اشاره به طرح اوليه بود و دقيقاً بنا به همان دلايلي كه مخالفان محترم اشاره كردند آن طرح در كميسيون رأي نياورد و به اين شكل اصلاح شد. آنچه كه در كميسيون اصلاح شده ناظر به همه آثار بجاي مانده از همه مصنفان، مؤلفان، هنرمندان و پديدآورندگان آثار است. بنابراين بحث دررابطه با آثار استاد شهيد مطهري و چگونگي نظارت بر آنها خارج از موضوع است. من تقاضا مي‌كنم كه ديگر دوستان در اين زمينه بحثي را مطرح نكنند. آن يك شروعي بود و توسط كميسيون منجر به ارائه اين طرح به اين صورت شد.

اما يكي دو نكته هم در صحبت مخالفان محترم بود كه من اشاره كنم، يكي اينكه آيا اين قانون نسبت به مواردي كه منقضي شده  ساري و جاري است يا نه؟ قاعدتاً نسبت به آن مواردي كه در يك فاصله‌اي بعد از (30) سال اتفاق افتاده و احياناً ناشران مختلفي اين آثار را منتشر كردند اين قاعدتاً عطف به ماسبق نخواهد شد اما از اين به بعد تا سقف (50) سال ساري و جاري خواهد بود اگر در اين زمينه ابهامي هم هست دوستان تقاضاي رفع ابهام بفرمايند تا اصلاح شود. اينكه گفته شد كه لايحه جامعي دارد تدوين مي‌شود و به مجلس ارائه شود، اتفاقاً در همان لايحه جامع همان سقف (50) سال پيش‌بيني شده است و چون معلوم نيست اين لايحه تا چه موقع به مجلس ارائه و تصويب شود الان كه فرصتي فراهم شد چه ايرادي دارد كه ما همين سقف (50) سالي را كه لايحه دولت هم پيش‌بيني كرده اينجا مصوب كنيم؟

درمورد اظهارات نماينده محترم دولت، البته نمايندگان دولت حق دارند كه در كميسيون يك نظر و در صحن علني نظر ديگري بدهند. براساس پيشنهاد خود نمايندگان دولت در كميسيون، ما اين طرح را به اين صورت اصلاح كرديم و سقف (50) سال را كه اشاره كرده‌اند در آن لايحه جامع پيش‌بيني كردند اينجا گنجانديم. درست است كه دغدغه اصلي در طرح اوليه مسأله مالكيت معنوي بوده است گرچه آن طرح اساساً تغيير كرد و طرح جديدي ارائه شده است ولي با توجه به اينكه اين مالكيت مادي و انحصار انتشار آن توسط وراث و كساني كه براي آنها وصايت شده است، كمك مي‌كند به نظارت بيشتر بر محتواي آثار و درواقع آن دغدغه مالكيت معنوي را تا حدود بسيار زيادي برطرف مي‌كند به همين جهت اين سقف (50) سال را كه اشاره شده تقريباً‌ در اكثر كشورهاي دنيا همين سقف پيش‌بيني شده. البته ممكن است بعضي از كشورها بيشتر، بعضي‌ها كمتر ولي بطور متعادل و متوسط بسياري از كشورها سقف (50) سال را پيش‌بيني كرده‌اند، كميسيون بر همان اساس آن پيشنهاد را ارائه داده و اساساً اينجا بحثي از آثار استاد شهيد مطهري نيست و اين اظهاراتي كه مي‌شود اساساً از موضوع خارج است.

تقاضاي ما اين است كه ان‌شاءالله دوستان به اين پيشنهاد رأي بدهند اگر ابهامي هم وجود دارد ان‌شاء‌الله تقاضاي رفع ابهام بفرمايند تا اصلاح بشود.

رئيس ـ متشكر.

دبير (فرهنگي) ـ آقاي دكتر تذكر دارند.

رئيس ـ اگر راجع به جزئيات است بگذاريم موقعي كه رسيديم. الان كليات را رأي‌گيري كنيم. حضار 214 نفر، كليات اين طرح را به رأي مي‌گذاريم، اعلام رأي بفرماييد، پايان رأي‌گيري را اعلام مي‌كنيم، تصويب‌شد. در جزئيات اگر پيشنهادي هست بفرماييد.

دبير (فرهنگي) ـ تذكرات را الان استماع مي‌كنيد؟

رئيس ـ فقط اگر در مورد دستور هست، بفرماييد.

دبير (فرهنگي) ـ آقاي رسايي بفرماييد.

حميد رسايي ـ بسم‌الله الرحمن الرحيم

تذكر بنده در حقيقت رفع ابهامي است كه خدمتتان عرض كردم. در كميسيون فرهنگي اين موضوع بحث شد كه آيا مؤلفاني كه (30) سال از فوت آنها گذشته، حالا اين تاريخ (30) سال از فوت آنها چند ماه گذشته يا چند سال...

رئيس ـ الان تذكرتان مطابق كدام ماده آيين‌نامه است؟

رسايي ـ درخصوص ابهام موجود در اين ماده است.

رئيس ـ رفع ابهام را پيشنهاد كتبي بدهيد. بگوييد كجا ابهام دارد و پيشنهادتان چيست؟

رسايي ـ در كميسيون فرهنگي بحث شد و آنجا هم تصويب شد كه اين شامل موارد قبلي نمي‌شود. يعني اگر كتابي توسط ناشر ديگري چاپ شده باشد تا قبل از تصويب اين قانون در شوراي نگهبان آن از اين قانون استثناء مي‌شود. حالا باز من صراحتاً مي‌نويسم.

رئيس ـ آقاي آرين‌منش بفرماييد.

دبير (فرهنگي) ـ ظاهراً ايشان هم رفع ابهام دارند كه كتباً بدهند.

رئيس ـ اگر رفع ابهام است پيشنهادتان را بنويسيد و بدهيد. پيشنهاد ديگري هست بفرماييد.

دبير (رضايي‌ميرقائد) ـ جناب آقاي مطهري در ماده واحده پيشنهاد دارند، مطرح نمي‌كنند.

رئيس ـ در ماده واحده و تبصره پيشنهادي مطرح نمي‌كنند؟

يكي از نمايندگان ـ پيشنهاد رفع ابهام دارم.

دبير (رضايي‌ميرقائد) ـ رفع ابهام نسبت به آثاري كه بموجب قانون فعلي مدت (30) سال آنها منقضي شده است...

رئيس ـ قاعدتاً شامل اين دوره فترت نمي‌شود روشن است كه اين به گذشته شمول ندارد. ما از امروز داريم مي‌گوييم شامل تأليفاتي است كه (50) سال از آنها گذشته است. حالا اگر در اين فاصله كه قبلاً (30) سال بوده، دوره فترتيه (50) سال شده، آنها را نبايد شامل شود. (رسايي ـ يعني اگر كتاب چاپ شود ديگر شامل آن مؤلف نمي‌شود) اگر تا بحال (30) سال بوده حالا شما داريد (50) سال مي‌كنيد، در اين فاصله‌اي كه امروز به شوراي نگهبان مي‌رود تصويب مي‌شود، در اين فاصله اگر كتابي چاپ شده باشد نمي‌شود مؤاخذه كرد. (دهقاني‌نقندر ـ اگر چاپ شده باشد از اين به بعد چه مي‌شود؟) از اين به بعد كسي نمي‌تواند چاپ كند چون (50) سال مي‌شود.

اگر الان تصويب شد (50) سال ديگر كسي نمي‌تواند چاپ كند تا (50) سال منقضي شود. اما در اين فاصله‌اي كه قبلاً (30) سال بوده بعد (50) سال شده قاعدتاً اين را نمي‌شود مؤاخذه كرد چون قانون به آنها اجازه داده، قاعدتاً معنايش همين است. اگر پيشنهادي داريد بفرماييد.

ببينيد! قبلاً زمان (30) سال بوده الان داريم مي‌گوييم (50) سال، ممكن است در اين فاصله (30) سالي كه منقضي شده تا (50) سالي كه الان تصويب مي‌شود مثلاً سه سال، چهار سال گذشته باشد برخي از ناشرين كتاب آن مؤلف را چاپ كرده باشند. قابل مؤاخذه نيست چون خلاف قانون مرتكب نشده‌اند. اما از اين تاريخ كه اين تصويب شد ديگر حق چاپ ندارند و مربوط به مؤلف است، قانون اين را دارد مي‌گويد. بهرحال مباحثه نمي‌توانيد بكنيد اگر شما تذكر داريد بگوييد مطابق چه چيزي، آنچه كه ما مي‌فهميم از متن و نصي كه تصويب كرديد اين است اگر ابهام دارد ابهامتان را پيشنهاد بدهيد رفع ابهام كنيم.

رسايي ـ پيشنهاد را داده‌ام.

رئيس ـ پيشنهادشان را بفرماييد.

دبير (رضايي‌ميرقائد) ـ سؤال كردند كه آيا شامل كتابهايي كه پس از (30) سال... آقاي رسايي بفرماييد.

حميد رسايي ـ آقاي دكتر عذرخواهي مي‌كنم! آيا اين شامل آن كتابي مي‌شود كه چاپ شده يا شامل آن مؤلف؟ اين با هم فرق مي‌كند قانون مربوط به مؤلف است. يعني شايد يك ناشري كتاب يك مؤلف را چاپ كرده باشد اينطور نيست كه از اين به بعد آن كتاب، آن مؤلف استثناء مي‌شود.

رئيس ـ نه، مولف استثناء نمي‌شود نص اينجا مي‌گويد اين جزء حقوق مؤلفين است كه (50) سال مي‌تواند آثار آنها چاپ شود، قبلاً (30) سال بود زماني كه (30) سال بود هيچ ناشري نمي‌توانست چاپ كند مگر اينكه حقوق مؤلف را بدهند. شما اين را الان، (50) سال كرديد در اين فاصله اگر ناشري چاپ كرد مؤاخذه نمي‌شود، اما حتماً از اين تاريخ به بعد حق مؤلف است و بايد با اجازه آن مؤلف باشد، نص اين را مي‌گويد. پيشنهاد ديگري اگر هست بفرماييد.

دبير (رضايي‌ميرقائد) ـ آقاي دهقان نوشتند كه اين حكم شامل ناشراني كه قبلاً براساس فرصت (30) ساله اقدام به نشر كرده‌اند نمي‌شود.

رئيس ـ ناشراني كه نمي‌شود يعني همان دوره‌اي كه چاپ كرده‌اند مربوط به آنها بوده. بفرماييد توضيح دهيد.

محمد دهقاني‌نقندر ـ بسم‌الله الرحمن الرحيم

آقاي دكتر! اين حكم اگر تصويب شود كساني براساس فرصت (30) ساله آمدند از آن فرصت استفاده كردند اقدام به نشر كتب مربوط كردند الان يك حقوقي براي آنها ايجاب شده مي‌دانيد وقتي يك كسي مي‌آيد هزينه نشر را مي‌دهد به اين اميد است اين هزينه اوليه آن كم‌كم توسط آن نشري كه بعداً انجام مي‌دهد و كتبي كه بعداً منتشر مي‌كند تأمين شود يعني اگر يك فردي بيايد اولين نشر را انجام دهد ممكن است در اولين نشر اصلاً ضرر هم بكند. اين زينك و فيلم را آماده مي‌كنند چندين بار نشر انجام مي‌شود تا هزينه‌هاي آن كم‌كم به دستش بيايد.

شما فرض بفرماييد كسي آمده بر حسب فرصت (30) ساله نشري انجام داده و فرصت (30) ساله تمام شده نشر انجام داده و اولين نشر را انجام داده حال اين قانون (50) ساله مي‌شود آن معلم و ورثه مؤلف بعد مي‌آيند مي‌گويند شما از اين به بعد حق نداريد نشر كنيد. اين به حقوق آن ناشري كه براساس قانون آمده يك حقي براي آن ايجاد شده و نشر كرده و به اين اميد بوده كه آينده هم از آن نشر خودش استفاده كند و هزينه‌هايش را تأمين كند اين به حق آن فرد لطمه مي‌زند. لذا پيشنهاد من اين است كه بگوييم اين حكم شامل آن ناشراني كه بر اساس آن فرصت (30) ساله آمدند اقدام به نشر كردند اساساً اين حكم شامل آنها نشود و آنها بتوانند اگر كتابي را براساس فرصت (30) ساله نشر دادند دوباره هم بتوانند كتابشان را منتشر كنند.

رئيس ـ آقاي دهقان! يك وقتي شما پيشنهادي مي‌خواهيد بدهيد به آن تبصره اضافه كنيد مانعي ندارد، ابهام ندارد. يك پيشنهاد جديدي است مي‌توانيد پيشنهاد اگر قبلاً چاپ كرده باشيد بدهيد. اما از نظر متن اصلاً نص اين ماده‌اي كه كميسيون فرهنگي دارد ابهامي ندارد. قبلاً (30) سال بوده كميسيون الان گفته مولف (50) سال حق دارد. اگر ناشري در اين فاصله چاپ كرده قابل مؤاخذه نيست، تمام. اگر در اين فاصله (30) سال تا (50) سال كسي براساس (30) سال، دو، سه سال كتابي را چاپ كرده اين حقش بوده و از مزاياي آن استفاده كرده اما از وقتي كه اين تصويب مي‌شود بايد حتماً حقوق مؤلف و سياق گذشته را داشته باشد. اين ابهامي ندارد، اما اگر پيشنهاد جديدي هست مطابق آيين‌نامه مطرح شود. پيشنهاد ديگري مطرح هست؟

دبير (رضايي‌ميرقائد) ـ آقاي رسايي باز ابهام دارند.

رئيس ـ اول پيشنهادات تبصره را بفرماييد.

دبير (رضايي‌ميرقائد) ـ مطرح نمي‌كنند.

رئيس ـ بسيارخوب، كسي پيشنهاد ندارد، قرائت بفرماييد.

دبير (فرهنگي) ـ آقاي حسيني دولت آبادي تذكر دارند.

رئيس ـ اگر راجع به موضوع هست بفرماييد.

سيدمحمود حسيني‌دولت‌آبادي ـ بسم‌الله الرحمن الرحيم

بنده اخطار اصل چهارم قانون اساسي را دارم. اصل چهارم مي‌گويد: «كليه قوانين و مقررات مدني، جزايي، مالي، اقتصادي، اداري، فرهنگي، نظامي، سياسي و غير اينها بايد براساس موازين اسلامي باشد».

جناب آقاي رئيس! آيا اينجا حق تأليف را شما از نظر قوانين اسلامي قائل هستيد يا نيستيد؟ اگر قائل هستيم چرا مدت (50) سال؟ اگر قائل نيستيم آن مدت (30) سال هم اشكال دارد. پس اول ما بايد آن معيار را مشخص كنيم اگر قائل به حق تأليف هستيم محدود به (50) سال هم اشكال دارد اگر قائل نيستيم محدود به (30) سال هم اشكال دارد. لذا طرح موضوع در اينجا بنظر من خلاف قانون اساسي بايد اول آن موضوع را مشخص كنيم كه حق تأليف را قبول داريم اگر حق تأليف را قبول داريم محدود به (50) سال هم نبايد بشود.

رئيس ـ بنظر من اين اخطار واردي است يعني اگر ما حق تأليف را جزء حقوق مسلم مؤلفين مي‌دانيم (از نظر شرعي) آنطور كه امام (رحمه‌الله‌عليه) نظر داشتند يا مقام معظم رهبري كه رسماً‌ اين حق تأليف را قائل شدند اگر شرعي بدانيم نمي‌توانيم براي آن حد بگذاريم مگر اينكه خود متوليان آن امر قبول كنند. در غيراين صورت چون اين قانون مربوط به قبل از انقلاب بوده آمديم (30) سال را ما به (50) سال كرديم، از نظر شرعي اين اشكال را از نظر قانون اساسي من وارد مي‌دانم. دوستان نظرشان را ارائه بفرمايند.

مطلب را روشن كنيم، قبل از انقلاب (30) سال بوده كه مؤلفين بعد از فوتشان حق دارند كنترل روي آثارشان داشته باشند الان كميسيون آمده (50) سال كرده. اخطاري كه جناب آقاي حسيني دادند اين است كه از نظر شرعي اگر ما حق تأليف را قائل باشيم نمي‌توانيم (50) سال بگذاريم، (30) سال هم اشكال دارد منتها چون مربوط به قبل از انقلاب بوده ربطي به كار ما ندارد. بنابراين اين اخطار را من وارد مي‌دانم.

حضار 202 نفر، دوستان نظرشان را راجع به وارد بودن اخطار اعلام بفرماييد، پايان رأي‌گيري را اعلام مي‌كنيم، تصويب‌شد. بنابراين نمايندگان اخطار را وارد مي‌دانستند كه ما نمي‌توانيم شرعاً اين كار را بكنيم. بنابراين بايد (50) سال را برداريم يعني حقوق مادي پديدآورندگان موضوع اين قانون مربوط به مؤلف يا براساس وصايت يا وراثت منتقل مي‌شود و اگر وارثي نداشت و منتقل نشد به وزارت ارشاد منتقل مي‌شود. بايد اينطور اصلاح شود. يعني مدت استفاده... (قرباني ـ به كميسيون ارجاع بدهيد) اجازه بدهيد شايد همينجا درست شود.

درواقع متن اينطوري مي‌شود اگر بخواهيم اصلاح شود؛ حقوق مادي پديدآورنده موضوع اين قانون به موجب وصايت و يا وراثت منتقل مي‌شود و اگر وارثي وجود نداشته باشد يا بر اثر وصايت به كسي منتقل نشده باشد، به منظور استفاده عمومي در اختيار وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي قرار خواهد گرفت. تبصره هم حذف مي‌شود. يعني درواقع ما زمان نداريم اگر كسي كتابي چاپ كرد حق‌التأليف اين كتاب مربوط به خودش است و به وصي يا كساني كه او مشخص مي‌كند منتقل مي‌شود مگر اينكه وصايت نداشته باشد آنوقت وزارت ارشاد اين كار را انجام مي‌دهد.

دبير (فرهنگي) ـ آقاي قرباني تذكر دارند.

رئيس ـ بفرماييد.

موسي قرباني ـ بسم‌الله الرحمن الرحيم

جناب آقاي دكتر لاريجاني!‌ اگر آن قسمتي كه وارث نداشته باشد هم طبق فتاواي فقها و هم طبق قانون در اختيار ولي فقيه قرار مي‌گيرد، دادن آن به وزارت ارشاد اشكال دارد.

رئيس ـ خوب آن هم دولت است ديگر.

قرباني ـ خير آقاي دكتر! الان هم جاي ستاد اجرايي فرمان هم همينطور جاهاست يعني در عين اينكه دولت جمهوري اسلامي است اما اينها را به دولت نمي‌دهند، اموال بلاوارث در اختيار ولايت فقيه قرار مي‌گيرد هم فقه و هم قانون اينطوري است. بنابراين اگر وارث نداشته باشد...

رئيس ـ آن اشكال براي (50) سال هم بود.

قرباني ـ بله، شما آن اشكال را برطرف كرديد. باز اين قسمت اشكال دارد كه اگر وارث نداشت...

رئيس ـ چه چيزي بايد نوشته شود؟

قرباني ـ بايد بگويد در اختيار ولي فقيه قرار مي‌گيرد.

رئيس ـ پيشنهادات ديگر را مطرح بفرماييد.

دبير (فرهنگي) ـ تذكرات بعدي را هم استماع مي‌فرماييد؟

رئيس ـ بفرماييد.

دبير (فرهنگي) ـ آقاي غضنفرآبادي تذكر دارند، بفرماييد.

موسي غضنفر‌آبادي ـ بسم‌الله الرحمن الرحيم

من هم اين اخطاري كه جناب آقاي قرباني فرمودند عرض مي‌كنم، اصل چهارم. با توجه به اصل چهارم آن قسمتي كه گفته بايد در اختيار وزارت ارشاد قرار بگيرد اين مخالف اين اصل قانون اساسي است.

رئيس ـ شما با همان پيشنهاد آقاي قرباني موافقيد.

غضنفرآبادي ـ بله، بايد در اختيار حاكم اسلامي باشد. 

رئيس ـ بنابراين دوستان متن اينطوري مي‌شود (يكي از نمايندگان ـ با اجازه ولي فقيه در اختيار وزارت ارشاد) آنوقت اينطوري نمي‌توانيم حد بگذاريم بايد بگذاريم در اختيار حاكم اسلامي قرار مي‌گيرد.

رسايي ـ آقاي لاريجاني! عذرخواهي مي‌كنم، اين را به كميسيون ارجاع بدهيد، شما الان اگر قيد (30) سال را هم برداريد در بحث نشر يك اتفاق بزرگي مي‌افتد، خيلي‌ها (5)، (6) سال پيش بعد از (30) سال كتابي را چاپ كردند. الان ورثه آن آدم مي‌آيند به آن ناشرين معترض مي‌شوند، اصلاً ابعاد مختلف اين موضوع در كميسيون بايد مورد بحث قرار بگيرد.

رئيس ـ با آن مطلبي كه عرض شد از آن تاريخ به بعد اين حاكم است. در اين فاصله اگر كسي از آن (30) سال كه مثلاً (10) سال پيش منقضي شده تا موقع تصويب اين زمان ناشريني چاپ كردند مربوط به خودشان است. كسي نمي‌تواند متعرضشان شود چون قانون را رعايت كردند از اين به بعد اين ملاك قرار مي‌گيرد.

دوستان توجه كنيد متن اينطور خواهد شد؛ «حقوق مادي پديدآورنده موضوع اين قانون بموجب وصايت يا وراثت منتقل مي‌شود و اگر وارثي وجود نداشته باشد يا بر اثر وصايت به كسي منتقل نشده باشد به منظور استفاده عمومي در اختيار حاكم اسلامي يا ولي فقيه قرار خواهد گرفت» و تبصره هم نخواهد داشت.