تصويب اصلاحيه كميسيون درخصوص طرح اصلاح ماده (12) قانون حمايت از
تصويب اصلاحيه كميسيون درخصوص طرح اصلاح ماده (12) قانون حمايت از حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مصوب 1348 (جهت تأميننظر شوراي محترم نگهبان)
رئيس ـ دستور بعد را مطرح بفرماييد.
دبير (محبينيا) ـ دستور بعد عبارت است از گزارش كميسيون فرهنگي درمورد طرح الحاق يك تبصره به ماده (12) قانون حمايت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مصوب 1348 (اعاده شده از شوراي محترم نگهبان) است. سخنگوي محترم كميسيون فرهنگي جناب آقاي هدايتخواه بفرماييد.
ستار هدايتخواه (سخنگوي كميسيون فرهنگي) ـ سلامعليكم
بسمالله الرحمن الرحيم
گزارش كميسيون فرهنگي به مجلس شوراي اسلامي
طرح الحاق يك تبصره به ماده (12) قانون حمايت از حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مصوب 1348 به شماره چاپ (1153) اعاده شده از شوراي محترم نگهبان كه جهت تأمين نظر آن شورا به اين كميسيون ارجاع گرديده بود، در جلسه مورخ 24/5/1389 با دعوت از نماينده محترم آن شورا مطرح و پس از بحث و بررسي و تبادل نظر كميسيون به مصوبه قبلي خود اصرار نمود. اينك گزارش آن تقديم مجلس محترم شوراي اسلامي ميگردد.
رئيس كميسيون فرهنگي ـ غلامعلي حدادعادل
همكاران عزيز استحضار دارند كه طرحي توسط جمعي از همكاران مبني بر مستثني شدن آثار بعضي از انديشمندان به كميسيون ارائه شده بود. كميسيون با بررسيهايي كه انجام داد نهايتاً پيشنهادش اين شد كه سقف زماني كه در ماده (12) براي استمرار حقوق مادي پديدآورندگان آثار به موجب وصايت يا وراثت پيشبيني شده بود، اين را از (30) سال به (50) سال افزايش دهد. مبناي كميسيون در آن پيشنهاد هم اين بود كه اولاً اين اصلاحيه بايد بگونهاي باشد كه يكمقدار فراگير باشد، انديشمندان ديگر و مؤلفان و مصنفان و پديدآورندگان آثار ديگري هم كه وراث آنها متقاضي بهرهبرداري از آثار آنها هستند، آنها هم بتوانند از اين حقوق استفاده كنند، چون بهرحال تعداد زيادي از آثاري كه امروز در دست مردم است و يا در آينده ممكن است باتوجه به نهادهايي كه وابسته به مؤلفان و مصنفان تأسيس ميشود، اينها متقاضي استفاده از اين حقوق مادي باشند. كميسيون آمد پيشنهاد داد كه اين سقف از (30) سال به (50) سال افزايش پيدا كند و از طرفي در دنيا هم اين سقف در حال اصلاح است، در بعضي از كشورها به (50) سال و گاهي بيشتر هم افزايش پيدا كرده است. ضمن اينكه دولت هم اعلام كرد در لايحهاي كه در دست تدوين دارند، آنها هم سقف (50) سال را پيشبيني كردند.
بر همين اساس كميسيون پيشنهاد خود را به صحن علني ارائه كرد، در صحن علني كه با اخطار قانون اساسي يكي از همكاران مواجه شد و نهايتاً با پذيرش رئيس محترم مجلس و مجلس اين سقف به طور كلي برداشته شد. يعني در همين جلسه به طور كلي سقف را برداشتند و به طور مطلق استمرار حقوق مادي پديدآورندگان را براي هميشه براي وراثشان تعيين كردند و پذيرفتند.
شوراي محترم نگهبان به دو دليل اين مصوبه مجلس را رد كرده است. دليل اول آنها مغايرت با شرع است، اعلام كردند كه اطلاق ماده واحده از اين حيث كه حقوق مادي مورد نظر در مواردي كه عرف اين حق را متعلق به اشخاص مذكور نميداند، خلاف موازين شرع شناخته شد. اين از بُعد شرعي. از بعد حقوقي هم گفتهاند از نظر اينكه تعلق اين حق به طور دائم به آنان موجب اضرار به منافع عمومي ميشود، مغاير اصل چهلم قانون اساسي است. پس هم از لحاظ شرعي و هم از لحاظ حقوقي ايراد دارد.
البته اين يك بحث مبنايي است كه در دنيا هم مطرح است كه اساساً آيا اين حقوق قابل انتقال هست يا نيست؟ مخالفان و موافقاني دارد اما آن نظر بينابين كه در كنوانسيون برن پذيرفته شده است، اين است كه اين حقوق براي يك مدت محدودي قابل انتقال از طريق وراثت است.
كميسيون با بررسيهايي كه با حضور نماينده محترم شوراي نگهبان داشت، به اين نتيجه رسيد كه اين دو ايراد يعني ايرادهاي شرعي و حقوقي، به خاطر اطلاق اين ماده و برداشتن اين سقف زماني است. از طرفي براي اين كه نظر طراحان هم تأمين بشود و به يك سقف زماني معقول و متعادلي دست پيدا كنيم، برهمان مصوبه قبلي يعني افزايش سقف از (30) سال به (50) سال اصرار داشت و با اين اصرار كميسيون هم اشكال شرعي برطرف ميشود چون شوراي محترم نگهبان اشكال شرعي را متوجه عرف كرد به اين معنا كه عرف اين انتقال را براي دائم و ابد نميپذيرد.
رئيس ـ آقاي هدايتخواه! اين جلسه را با نظر شوراي نگهبان اصلاح فرموديد؟
هدايتخواه ـ نماينده شوراي نگهبان در جلسه حضور داشت.
رئيس ـ آن وقت مشكلي كه اگر وصي نداشت، به وزارت فرهنگ داده بشود، اين را هم پذيرفتند؟
هدايتخواه ـ بله، بيشتر بحث، بحث زمان بود.
رئيس ـ اين را مشكل نداشتند؟
هدايتخواه ـ نه بر اين ايرادي نداشتند. البته آن چاپ جديد است كه من متن جديد را خدمتتان بعداً ميخوانم.
پس با افزايش سقف، ايراد شرعي برطرف ميشود چون از لحاظ عرف خيلي تفاوتي بين (30)، (40) و (50) سال نيست و بخصوص در شرايط امروزي كه در دنيا هم دارند سقف را افزايش ميدهند، عرف (50) سال را ميپذيرد. از جهت حقوقي هم باز اشكال به اطلاق ماده بوده است، وقتي سقف تعيين بشود، از لحاظ حقوقي هم ايرادي كه مغايرت با اصل چهلم قانون اساسي دارد برطرف ميشود. به همين جهت كميسيون بر مصوبه قبل اصرار كرد، متن مصوبه قبلي اين است كه من قرائت ميكنم. در مربع چاپ جايگزين آمده است:
ماده واحده به شرح ذيل اصلاح شد:
ماده واحده ـ ماده (12) قانون حمايت از حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مصوب 1348 و تبصره آن به شرح زير اصلاح ميگردد:
ماده (12) ـ مدت استفاده از حقوق مادي پديدآورنده موضوع اين قانون كه به موجب وصايت يا وراثت منتقل ميشود، از تاريخ مرگ پديدآورنده (50) سال است و اگر وارثي وجود نداشته باشد يا براثر وصايت به كسي منتقل نشده باشد، براي همان مدت به منظور استفاده عمومي در اختيار وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي قرار خواهد گرفت.
تبصره ـ مدت حمايت اثر مشترك موضوع ماده (6) اين قانون (50) سال بعد از فوت آخرين پديدآورنده خواهد بود.
من اين نكتهاي را كه رئيس محترم مجلس اشاره كردند را هم اينجا اشاره كنم: واقع اين است كه در كميسيون به اين صورت بحث شد كه كميسيون بر مصوبه قبلي خودش اصرار دارد و همان مصوبه قبلي است و متني هم كه از طرف كميسيون تهيه شده بود همان متن اولي بود كه من خواندم منتها خود اداره كل قوانين مجلس آمده و به اين شكل تغيير داده است. اين موضوعي كه اشاره فرمودند كه دربست در اختيار حاكم اسلامي يعني وليفقيه قرار بگيرد مورد تعرض شوراي نگهبان نبود آنجا هم به دليل اين كه ايراد مربوط به بحث سقف زماني بود، همين مورد بحث قرار گرفت. اگر الان مجلس از اين حيث ايرادي داشته باشد و آن را به نوعي مغاير با اصول قانون اساسي بداند، حداقل اين است كه بنده به عنوان عضو كميسيون نظر شخصيام را عرض ميكنم، به نظر ميرسد كه ايرادي ندارد. آن قيد قابل اصلاح هم هست ولي اين موضوع در كميسيون مورد توجه قرار نگرفت چون قرار بود بر مصوبه قبلي اصرار كنند و با همين قيد آورده بودند، اين متن جزئيات را اداره كل قوانين اضافه كرده است. به همين جهت اين هم به رأي مجلس بستگي دارد.
بهرحال ما از همكاران عزيز تقاضا داريم كه با توجه به ضرورت اين اصلاح انشاءالله به اين مصوبه و پيشنهاد كميسيون رأي بدهند تا بهرحال بازماندگان و وراث قانوني پديدآورندگان آثار بتوانند از آثار مادي آن و همينطور نظارت بر محتواي كيفي اين آثار كه هدف عمده طراحان اوليه همين موضوع يعني بيشتر حفظ اصالت محتوا بوده است، انشاءالله بهره ببرند.
خباز ـ اخطار دارم.
رئيس ـ متشكريم، آقاي خباز اخطار دارند، بفرماييد.
محمدرضا خباز ـ بسماللهالرحمنالرحيم
جناب آقاي رئيس! من اخطار اصل چهارم قانون اساسي را خدمت شما عرض ميكنم؛ كليه قوانين و مقررات مدني، جزايي، مالي، اقتصادي، اداري، فرهنگي، نظامي، سياسي و غير اينها بايد براساس موازين اسلامي باشد. اين اصل بر اطلاق يا عموم همه قانون اساسي و قوانين و مقررات ديگر حاكم است و تشخيص اين امر بر عهده فقهاي شوراي نگهبان است.
همينطور كه حضرتعالي هم اشاره كرديد، در اين جا اصلاح ماده (12) قانون حمايت از حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان كه مصوب 1348 است مطرح است. در اينجا آقايان اجازه دادند كه از حقوق مؤلفان و مصنفان در صورت نداشتن وارث، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي بتواند از آن حقوق استفاده كند. طبيعتاً براساس موازين اسلامي اين خلاف شرع است و ما نبايد اجازه بدهيم خلاف شرع در مجلس تصويب بشود. طبيعتاً در نظام اسلامي اگر طرف وصي نداشت، برعهده حاكم شرع و وليفقيه است، اين جزء اعتقادات ماست، همه هم قبول داريم ولي واگذاري اين حق به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، اين را من خلاف شرع ميدانم و تقاضا ميكنم اگر جنابعالي هم اين اخطار را ميپذيريد، اعلام بفرماييد تا ما نگذاريم اين اتفاق بيفتد.
بعضاً كه به مجمع تشخيص مصلحت ميرود، يك امر بسيار مهم و اساسي و ضروري است، اين چيز مهمي نيست كه ما گرفتاري درست كنيم هم براي مجمع تشخيص مصلحت نظام...
رئيس ـ نه اين به مجمع نميرود. اين با حضور نماينده شوراي نگهبان به نتيجه رسيده است.
خباز ـ آقاي دكتر! توضيح دادند كه اين قسمت نظر شوراي نگهبان نبوده و اداره قوانين اضافه كرده است.
رئيس ـ من گفتم آقاي دكتر حداد رئيس محترم كميسيون فرهنگي نظر بدهند كه آيا شوراي نگهبان همان بحث در اختيار حاكم اسلامي كه قبلاً براساس همين اخطارها ما اصلاح كرديم را قبول كردند يا اين كه در اختيار وزارت فرهنگ باشد را قبول كردند، ظاهراً مشكلي نداشتند، حالا خود آقاي دكتر حداد ميخواهند يك توضيحي بفرمايند.
غلامعلي حدادعادل (رئيس كميسيون فرهنگي) ـ
بسم الله الرحمن الرحيم
نماينده شوراي نگهبان راجع به اين موضوع بحثي نكردند ولي ظاهراً در ايرادي كه شوراي نگهبان گرفته بودند، آنجا حاكم اسلامي آمده بود. اين است كه اگر به جاي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، حاكم اسلامي هم بيايد، از نظر كميسيون ايرادي نيست.
رئيس ـ چون متن اصلي آن هم همين حاكم اسلامي بوده، لزومي نداشت تغييري داده بشود چون ايراد شوراي نگهبان به زمان بوده است. بنابراين به جاي «وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي» همان «در اختيار حاكم اسلامي وليفقيه» قرار ميگيرد خواهد بود، متشكريم. مخالف را دعوت بفرماييد.
دبير (فرهنگي) ـ آقاي حيدري مخالف هستند.
رئيس ـ بفرماييد.
نورالله حيدريدستنايي ـ بسماللهالرحمنالرحيم
با عرض سلام خدمت همكاران گرامي و آرزوي قبولي طاعات و عبادات.
جناب آقاي رئيس! مطالبي كه بنده ميخواستم عرض كنم با توضيحات سخنگوي محترم كميسيون و رياست محترم كميسيون نظرم به شكل ديگري جهت رفع ابهام است
در فرمايشات سخنگوي محترم ما بالاخره متوجه نشديم كه اين متني كه الان توسط اداره محترم قوانين چاپ شده، با آن توضيحاتي كه ايشان فرمودند، ما الان در رابطه با چه متني بايد اظهار نظر كنيم؟ اگر صحبت بر سر اين است كه ما سقف زماني را از (30) سال به (50) سال افزايش داديم، خوب در اين متن تصريح نشده است.
بنابراين اظهارنظر در رابطه با نقطه نظرات كميسيون آنچه كه اينجا به صورت مكتوب در اختيار نمايندگان قرار گرفته متفاوت خواهد بود.
نكته بعدي اين كه دوستان اشاره كردند، در متن گزارش هم آماده كه بر مصوبه قبلي خودشان اصرار كردند. مفهوم اين است.
رئيس ـ آقاي حيدري! در گزارش بعدي اين را اصلاح كردهاند، در گزارش بعدي نوشتهاند با حضور شوراي نگهبان اين اصلاح شد. (حيدريدستنايي ـ بسيار خوب) يعني در اختيار وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي هم در اختيار وليفقيه يا حاكم اسلامي قرار ميگيرد خواهد شد. متن اين ميشود: مدت استفاده از حقوق مادي پديدآورنده موضوع اين قانون كه به موجب وصايت يا وراثت منتقل ميشود از تاريخ مرگ پديدآورنده (50) سال است و اگر وراثي وجود نداشته باشد يا بر اثر وصايت به كسي منتقل نشده باشد براي همان مدت به منظور استفاده عمومي در اختيار حاكم اسلامي ولي فقيه قرار ميگيرد.
حيدريدستنايي ـ اگر اين متن باشد من مخالفتي ندارم.
رئيس ـ پس شما مخالف نيستيد. بنابراين موافق هم صحبت نميكند. براي رأيگيري قرائت بفرماييد.
دبير (محبينيا) ـ ماده واحده به شرح ذيل اصلاح شد:
ماده واحده ـ ماده (12) قانون حمايت از حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مصوب 1348 و تبصره آن به شرح زير اصلاح ميگردد:
ماده (12) ـ مدت استفاده از حقوق مادي پديد آورنده موضوع اين قانون كه به موجب وصايت يا وراثت منتقل ميشود از تاريخ مرگ پديدآورنده (50) سال است و اگر وارثي وجود نداشته باشد يا بر اثر وصايت به كسي منتقل نشده باشد براي همان مدت به منظور استفاده عمومي در اختيار حاكم اسلامي وليفقيه قرار خواهد گرفت.
تبصره ـ مدت حمايت اثر مشترك موضوع ماده (6) اين قانون (50) سال بعد از فوت آخرين پديدآورنده خواهد بود.
رئيس ـ حضار 214 نفر، پيشنهاد را كه جهت تأمين نظر شوراي محترم نگهبان اين اصلاح صورت گرفته به رأي ميگذاريم. من اين توضيح را هم بدهم در ارائه گزارش در ابتدا دقت نشده بود. اين به معناي اصرار بر نظر قبلي نيست كه به مجمع تشخيص برود بلكه با حضور نماينده شوراي نگهبان روي اين توافق شد. بنابراين اگر اين تصويب بشود، نظر شوراي نگهبان تأمين شده است. نمايندگان محترم رأيشان را ارائه بفرمايند. دوستان در رأيگيري شركت فرمايند. پايان رأيگيري اعلام ميشود، تصويبشد.
عضو هیئت علمی دانشگاه